ايرج افشار
408
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
ديگر مىخواست زهر خود را ريخته باشد . دو سه جملهء عربى را كه در اوايل كتاب به نظرش رسيده بود بهانه كرد و آنطور به من حمله نمود ، و الّا نه در آن رساله چندان الفاظ عربى به كار رفته بود و نه در آن چهار پنج ساعت فاصله كه بيشترش هم صرف غذا خوردن و استراحت بعد از غذا و انجام بعضى كارهاى شخصى شده بود آنقدر فرصت پيدا شده بود كه رسالهء مرا به تفصيل بخواند و در باب عربى و فارسى آن قضاوت كند . بالجمله كار غرور و نخوت و خودپسندى پهلوى در اثر همان تملّقات و دروغ پردازيها به جايى رسيد كه در سالهاى اخير خود را از همه مردان نامى و نوابغ دنيا مانند شارل ناپلئون و پطر كبير و شاه عباس و نادر و امثال آنها برتر و بالاتر مىدانست و شاهنشاهان هخامنشى و ساسانى را به چيزى نمىشمرد و آنان را جز مردمى جنگجو و غارتگر فرض نمىكرد . حتّى قدم را از اين مراحل بالاتر نهاده و همان كسى كه در آغاز كار كه هنوز به خيلى صورتسازيها و مردمفريبىها احتياج داشت شبهاى عاشورا با پاى برهنه به چهل و يك منبر مىرفت و شمع روشن مىكرد و در تكيه دولت و سربازخانهها مجالس روضه راه مىانداخت كارش به جايى رسيد كه پيغمبران را نيز اشخاصى چون خود پنداشته و در باطن به دستگاه الوهيّت هم با نظر بىاعتنايى مىنگريست و روزبهروز اين تصوّرات باطل در دماغ او ريشه مىدوانيد و او را به كارهايى زشت و ناروا وامىداشت . تا همه كرد آنچه كرد الله الله * بو العجبىهاست در طبيعت انسان تدبير كار و زمينهسازى پهلوى در حسن تدبير و نقشهكشى و زمينهسازى يدى طولى و مهارتى به كمال داشت و كمتر اتّفاق مىافتاد كه در نقشههايى كه مىكشد و دوز و كلكى كه مىچيند موفقيّت حاصل نكند . بهترين گواه همان زمينه است كه براى كودتاى سيم اسفند تهيّه كرد و تدبير و لطايفى كه بعد از كودتا براى جلب كردن افراد و طبقات و جمع كردن اسباب و وسايل پيشرفت مقصود به كار مىبست . اولا ديديم كه در همان آغاز كار و در ظرف دو سه ماه شريك عمل و رفيق راه